Ο Άγιος Δημήτριος, ο θαυματουργός και Μυροβλύτης, αποτελεί μία από τις πιο εμβληματικές μορφές της Χριστιανοσύνης και είναι άρρηκτα συνδεδεμένος με την ιστορία της Θεσσαλονίκης. Ο βίος, το μαρτύριο και η διαχρονική τιμή προς το πρόσωπό του συγκροτούν ένα μοναδικό θρησκευτικό κεφάλαιο.
Ο «άγρυπνος φρουρός» και προστάτης της Θεσσαλονίκης
Ο βίος του Αγίου Δημητρίου
Ο Άγιος Δημήτριος γεννήθηκε και μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη, κατά τους χρόνους της βασιλείας του μεγάλου διώκτου των Χριστιανών Διοκλητιανού και Μαξιμιανού Ἐρκούλιου (284-305 μ.Χ).
Γόνος επιφανούς και ευσεβούς οικογένειας της πόλης, ο Δημήτριος έδρασε στις αρχές του 4ου αιώνα μ.Χ. Σε νεαρή ηλικία κατατάχθηκε στον Ρωμαϊκό στρατό και 22 ετών έφθασε στον βαθμό του Χιλίαρχου (Συνταγματάρχη).
Η φήμη του έφθασε μέχρι το βασιλιά Γαλέριο, ο οποίος εκτιμώντας τις αρετές του τον έκανε μέλος της Συγκλήτου της πόλεως και τον διόρισε στρατηγό όλης της Θεσσαλίας και ανθύπατο και αφέντη όλης της Ελλάδας.
Ο Άγιος Δημήτριος υπήρξε εκλεκτό μέλος της εκκλησίας των Θεσσαλονικέων
Σε μια περίοδο σφοδρών διωγμών κατά των Χριστιανών από τη ρωμαϊκή εξουσία, ο Άγιος Δημήτριος, ως Χριστιανός, κατηχούσε και δίδασκε με ιεραποστολικό ζήλο και αυταπάρνηση το Ευαγγέλιο. Ο χώρος δράσης του εντοπίζεται στις υπόγειες στοές κοντά στη «Ρωμαϊκή Αγορά της Θεσσαλονίκης», όπου συγκέντρωνε νέους και πιστούς.
Όταν πληροφορήθηκε ο Μαξιμιανός τη δραστηριότητα αυτή του Αγίου, διέταξε και τον έφεραν ενώπιόν του. Ο Άγιος Δημήτριος ομολόγησε με παρρησία την πίστη του στον Χριστό, δηλώνοντας «Τω Χριστώ μου πιστεύω μόνον». Με συνέπεια να τον οδηγήσουν στη φυλακή, στα υπόγεια των ρωμαϊκών λουτρών δίπλα στο στάδιο, όπου υπέστη πολλές κακουχίες και βασανιστήρια.
Το μαρτύριο του Αγίου Δημητρίου
Κατά τη διάρκεια αγωνισμάτων στο στάδιο, που διοργάνωναν οι βασιλείς για να διασκεδάζουν με τις θυσίες στα είδωλα, τις αιματοχυσίες και τους φόνους των ανθρώπων, ένας μαθητής του Αγίου Δημητρίου, ο Νέστορας, θέλοντας να δείξει τη δύναμη του αληθινού Θεού, πήγε στο λουτρό που ήταν κλεισμένος ο Άγιος Δημήτριος, προκειμένου να πάρει την ευλογία και την ευχή του Αγίου.
Βγήκε στο στάδιο και με την επίκληση «Θεέ Δημητρίου βοήθει μοι!» νίκησε τον γιγαντόσωμο και ανίκητο ειδωλολάτρη μονομάχο, Λυαίο.
Η επικράτιση του Νέστορα εξόργισε τον αυτοκράτορα Μαξιμιανό. Έτσι πρόσταξε τους στρατιώτες να πάνε εκεί που ήταν φυλακισμένος ο Άγιος Δημήτριος και να τον φονεύσουν. Έτσι, οι στρατιώτες ελόγχευσαν τον Άγιο σε όλο του το σώμα μέχρι θανάτου, μέσα στον χώρο της φυλακής του, στις 26 Οκτωβρίου 305 μ.Χ.
Μετά το μαρτύριο και τον θάνατο του Αγίου Δημητρίου, κάποιοι ευλαβείς Χριστιανοί ήλθαν κρυφά στο λουτρό και ενταφίασαν το λείψανο του Αγίου, στο μέρος στο οποίο μαρτύρησε. Σύντομα στο σημείο εκείνο, πάνω από τον τάφο, κτίσθηκε μικρός ναός και αργότερα η επιβλητική βασιλική, που δεσπόζει έως σήμερα και περιλαμβάνει και τον ιαματοφόρο τάφο του Αγίου Δημητρίου.
Η Ιερός Ναός του Αγίου Δημήτριου, στη Θεσσαλονίκη, έχει ιδιαίτερα και σπάνια χαρακτηριστικά (ελληνιστικού τύπου), σε σχέση με άλλους ναούς της ίδιας περιόδου στην Ελλάδα.
Το Άγιο μύρο και η λατρεία
Ο Άγιος Δημήτριος στα αγιολογικά και υμνολογικά κείμενα της Εκκλησίας, μεταξύ άλλων, αποκαλείται και «Μυροβλύτης». Καθώς από τον τάφο και τα λείψανα του ανέβλυζε και αναβλύζει ευωδιαστό μύρο με ιαματικές ιδιότητες, πηγή θαυμάτων και θεραπειών σε όλη την οικουμένη.
Το μύρο του Αγίου Δημητρίου κατέστησε εξ’ αρχής την εκκλησία του πόλο έλξης χιλιάδων προσκυνητών, από ολόκληρη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Το μύρο συλλεγόταν σε φιαλίδια που ήταν κατασκευασμένα από γυαλί, πηλό ή μολύβι, τα λεγόμενα «κουτρούβια», τα οποία και φύλασσαν οι Χριστιανοί προς ευλογία, αγιασμό και ίαση.
Την πρώτη πληροφορία για την ανάβλυση του μύρου βρίσκουμε στον Ιωάννη Καμενιάτη, ο οποίος εξιστόρησε εξιστόρησε την άλωση της Θεσσαλονίκης από τους Σαρακηνούς το 904. Αυτός για πρώτη φορά αποκάλεσε τον Άγιο Δημίτριο «Μυροβλύτην».
Οι μαρτυρίες για το μύρο του Αγίου Δημητρίου είναι πολλές
Μεγάλη όμως είναι και η χάρη, που ελάμβαναν και λαμβάνουν μέχρι σήμερα, όσοι γίνονται αποδέκτες της ευλογίας του μύρου. Τα θαύματα που επιτελεί ο Άγιος Δημήτριος (παλαιά και σύγχρονα) είναι πολλά και βαθύτατη η ευγνωμοσύνη των πιστών που θεραπεύονται ή βοηθούνται ποικιλοτρόπως.
Ο προστάτης της Θεσσαλονίκης
Ο Άγιος Δημήτριος «περισκεπάζει» όλη την οικουμένη, όπως λέει και το τροπάριο του. Αλλά ιδιαίτερα προστατεύει τη Θεσσαλονίκη, της οποίας θεωρείται πολιούχος. Η πόλη όπου γεννήθηκε, έζησε και μαρτύρησε.
Η σχέση του Αγίου Δημητρίου με τη Θεσσαλονίκη ξεπέρασε τα όρια της θρησκευτικής ευλάβειας και ταυτίστηκε με την ίδια την επιβίωση της πόλης. Με τη βοήθεια του Αγίου, η πόλη σώθηκε πολλές φορές από επιδρομές.
Στις βυζαντινές διηγήσεις αναφέρεται ως ο «άγρυπνος φρουρός» που υπερασπιζόταν τα τείχη απέναντι σε πολιορκίες, επιδρομές και καταστροφές. Η λαϊκή συνείδηση τον κατέγραψε ως καβαλάρη με κόκκινο (καφέ) άλογο που εμψύχωνε τους υπερασπιστές της πόλης, στις πιο κρίσιμες ιστορικές στιγμές.
Ο Άγιος Δημήτριος παραμένει ο αιώνιος πνευματικός φάρος
και ο ακλόνητος προστάτης της Θεσσαλονίκης
Ένα από τα γνωστότερα θαύματα του Αγίου Δημητρίου, από το οποίο είναι εμπνευσμένη και η εικόνα του ως καβαλάρη πάνω σε κόκκινο άλογο, έλαβε χώρα τον Οκτώβριο του 1207, έξω από τα τείχη της Θεσσαλονίκης.
Ο τσάρος των Βουλγάρων «Ιωαννίτζης», που οι Βυζαντινοί αποκαλούσαν «Σκυλοϊωάννη», φονεύτηκε σύμφωνα με την παράδοση από τον Άγιο Δημήτριο, όταν εκείνος πολιορκούσε την Θεσσαλονίκη. Έτσι στην αγιογραφία, όταν ο Άγιος Δημήτριος παρουσιάζεται έφιππος με στρατιωτική στολή πάνω σε κόκκινο άλογο, τον εμφανίζει να φονεύει με δόρυ τον «Σκυλοϊωάννη».
Απολυτίκιο Αγίου Δημητρίου
Η μνήμη του Αγίου Δημητρίου εορτάζεται (και από τους Καθολικούς) στις 26 Οκτωβρίου και στις 8 Νοεμβρίου γι’ αυτούς που ακολουθούν το Ιουλιανό (Παλαιό) Ημερολόγιο.
«Μέγαν εύρατο εv τοις κιvδυvοις, σε υπέρμαχοv, η οικουμένη, Αθλοφόρε τα έθνη τροπούμενον. Ως ούν Λυαίου καθείλες την έπαρσιν, εν τω σταδίω θαρρύvας τον Νέστορα, ούτως Άγιε, Μεγαλομάρτυς Δημήτριε, Χριστόν τον Θεόν ικέτευε, δωρήσασθαι ημίν το μέγα έλεος».